پرورش گوجه فرنگی | باغبانیارقام در گوجه فرنگي :
گوجه فرنگي داراي واريته هاي بسيار زيادي است که از نظر رشد گياه کيفيت ميوه ، شکل ميوه و مقاومت به امراض و آفات تفاوتهاي زيادي با يکديگر دارند . اين گياه را مي توان از نظر رنگ به زرد ، قرمز ، نارنجي و از حيث شکل به گرد ، بيضي ، صاف ، کنگره دار در اندازه هاي کوچک و بزرگ تقسيم نمود .
در انتخاب واريته بايد مقدمتا هدف از پرورش گوجه فرنگي مشخص شود . آيا منظور توليد در مقياس کوچکي براي مصارف خانگي است و يا منظور عرضه به بازار است و يا تحويل به کارخانه براي تبديل به رب و کنسرو مطرح مي باشد . دو واريته معروف گوجه فرنگي گلخانه اي عبارتند از :
Vendor اين واريته داراي ميوه هاي متوسط ، پوست ضخيم و مقاوم به ويروس موزائيک تنباکو و بيماري Leaf mold بوده ولي نسبت به gray mold حساس مي باشد .
Vantage داراي ميوه متوسط و سفت ، گلابي شکل با پوست ضخيم است ولي چون نسبت به ويروس موزائيک تنباکو حساسيت دارد کمتر از Vendor مورد استفاده قرار مي گيرد . اين واريته در مقابل leaf mold مقاوم و به gray mold حساس مي باشد . در زير برخي از واريته هاي ديگر گوجه فرنگي با ذکر خلاصه اي از مشخصات آنها نام برده شده است :
1 ) هيبريدهاي نسل اول که به بيماري leaf mold مقاومند .
Ailresist : بلند و گسترده ، ميوه ها متوسط و مناسب براي نقاط کم نور .
Amberely Cross : بلند و گسترده ، پر محصول و زود رس
Arasta : کوتاه و پرپشت ، عملکرد محصول خوب .
Bonset : متوسط ، زود رس ، مقاوم به بيماري ورتسليوم
Harrisons , Systan Cross : کوتاه و پر پشت ، رنگ و کيفيت ميوه ها خوب ، مناسب براي گلخانه هاي سرد .
2 ) واريته هاي معمولي
Alicante : بلند و گسترده ، زودرس ، کيفيت ميوه ها خوب
Ailsa craig : بلند و گسترده ، ميوه ها داراي شکل خوب و اندازه متوسط
Best of all : بلند و گسترده کيفيت ميوه ها خوب ، پر محصول .
Market king : بلند و گسترده ، داخل گلخانه يا هواي آزاد ، عملکرد محصول خوب .
3 ) واريته هاي زرد رنگ
Golden dawn : زودرس ، اندازه ميوه ها متوسط
Mild – day Sun : اندازه ميوه ها متوسط ، داراي رشد خوب در هواي آزاد
شرايط لازم براي پرورش گوجه فرنگي در گلخانه
حرارت:
حرارت يکي از عوامل مهم در پرورش گوجه فرنگي است . براي تهيه نشاء گوجه فرنگي گلخانه هايي که داراي حرارت يکنواختي بين 18 تا 20 درجه سانتيگراد باشد نتيجه مطلوبي داشته و از اين مرجله به بعد حرارت بين 16 تا 18 درجه سانتيگراد در روز و 12 تا 14 درجه سانتيگراد در شب براي گياه مناسب شناخته شده است .
لازم به ذکر است که در روزهاي آفتابي حرارت گلخانه به 21 تا 24 درجه سانتيگراد افزايش پيدا مي کند ضمنا با نزديک شدن شب بايد درجه حرارت به سرعت کاهش و با شروع روز سريعا افزايش داده شود . اين مطلب بيانگر اين است که حرارت گلخانه به نور بستگي دارد و بايد حرارت و نور تواما کنترل شود . نامنظم بودن حرارت اثراتي بر روي بوته هاي گوجه فرنگي و عملکرد محصول مي گذارد که در زير به برخي از آنها اشاره مي شود .
- چنانچه در طول روز حرارت زياد و در شب کم شود در رشد نباتات اختلالي ايجاد مي شود . علت اين امر اين است که غذاي ساخته شده توسط برگها در هواي گرم روز اگر در شب حرارات کم باشد نمي تواند کاملا مورد استفاده قرار گيرد که نتيجتا برگها پيچش پيدا کرده ، گياه کوتاه و ميوه ها شکاف خورده و کوچک مي شوند .
- در صورتيکه حرارت در شب زياد باشد گياهان ضعيف و دراز و باريک شده و ميوه ها ريز مي شوند .
- اگر بوته گوجه فرنگي شبانه روز در حرارتهاي پايين نگهداري شود داراي رشد بطءي تري بوده در حاليکه پرورش آن در حرارتهاي زياد در طول شبانه روز رشد آنها را تسريع کرده و معمولا توليد ميوه هاي زودرس و کوچک مي نمايد . هر چند در مجموع عملکرد محول در واحد سطح بيشتر نخواهد بود .
به طور کلي حرارتهاي خيلي بالا سريع تر از حرارتهاي پايين تر از حد مطلوب موجب مرگ گياه خواهد شد . لازم به يادآوري است که حرارت محيط کشتي که در آن گياه پرورش مي يابد در عمق 10 تا 15 سانتي متري نبايد از 15 درجه سانتي گراد کمتر باشد .
نور :
گوجه فرنگي احتياج فراواني به نور دارد بنابراين در نقاطي که زمستان و پاييز نور کافي نمي باشد بايد نسبت به جهت گلخانه ، نوع پوشش و محل آن دقت کافي به عمل آيد تا نياز به استفاده از نورهاي مصنوعي نباشد . کمبود نور بخصوص در ماههاي زمستان باعث کاهش رشد و نمو گياه شده ، تشکيل گل و رشد ميوه را مختل مي سازد . متوسط شدت نور لازم براي گوجه فرنگي 20000 لوکس معين شده است .
سرمايه گذاري در جهت تجهيز گلخانه به لامپهاي فلورسنت به منظور رفع کمبود نور به ويژه در مرحله تهيه نشاء و نقاطي که داراي آب و هواي ابري مي باشند ضروري است . براي نشاء هاي جوان ساعات روشنايي نبايد بيش از 17 ساعت در شبانه روز بوده که معمولا 17 تا 21 روز تکرار مي گردد.
آب :
گوجه فرنگي براي رشد و نمو سريع خود و همچنين به خاطر محصول زيادي که توليد مي کند نياز فراواني به آب دارد . از علل ديگر مصرف آب زياد در اين گياه مي توان به تبخير آب اشاره نمود زيرا در اثر تهويه که براي پايين آوردن رطوبت محيط لازم است تبخير شدت يافته و در نتيجه نياز گياه به آب افزايش مي يابد . کنترل دقيق مقدار و زمان آبياري در برقراري تعادل بين رشد رويشي و زايشي گياه و در نتيجه ميزان باروري و کيفيت محصول گوجه فرنگي موثر خواهد بود . اين عمل هر چند مشکل است ولي استفاده از رطوبت سنج مي تواند کمکي در اين راه محسوب شود .
کم يا زياد شدن دفعات آبياري و نامرتب بودن آن مخصوصا در اواخر دوره رشد گياه و موقع رسيدن ميوه دچار پاره اي از بيماريهاي فيزيولوژي مي شود . در روزهاي گرم آفتابي اگر آّب کافي در اختيار گوجه فرنگي قرار نگيرد پژمرده شده و اغلب در روي برگهاي فوقاني آنها لکه هايي ظاهر مي شود ، به علاوه گلها به سرعت خواهند ريخت . نباتاتي که بيش از حد آبياري مي شوند برگهاي قسمت پاييني آنها زرد شده که ادامه اين وضعيت پوسيدگي ريشه را به دنبال خواهد داشت . آبياري گوجه فرنگي معمولا در مواقع لزوم صورت گرفته ولي از شروع ميوه و متورم شدن تا پايان دوره برداشت بايد افزايش پيدا کند و خاک هميشه مرطوب نگهداري شود . چنانچه در اين مرحله خاک خشک شده و يک مرتبه آبياري شديد انجام شود باعث ترک خوردن پوست ميوه ها مي گردد . ميزان آّب در گوجه فرنگي به مقدار زيادي استگي به وضعيت آب و هواي خارج از گلخانه دارد . روزهاي گرم و آفتابي گياه نياز بيشتري در مقايسه با روزهاي ابري دارد . همچنين مقدار آب بستگي به نوع محيط کشت داشته و در سيستمهاي مختلف کاشت و پرورش گوجه فرنگي نيز متفاوت مي باشد .
مطابق برخي از آزمايشات هر بوته گوجه فرنگي گلخانه اي در طول دوره رشد 65 ليتر آب مصرف مي کند . بنابراين براي هر مترمربع سطخ زير کشت حدود 300 تا 340 ليتر آب لازم است .
محيط کشت ( خاک ) :
يکي ديگر از عوامل مهم در پرورش گجه فرنگي گلخانه اي محيط کشت مي باشد . محيط کشتي که براي اين منظور فراهم مي شود علاوه بر نگهداري نبات بايد داراي خصوصيات زير باشد :
تهويه در آن به خوبي انجام گيرد ، آب و مواد غذايي کافي در خود ذخيره کند ، از نظر اقتصادي مقرون به صرفه باشد ، عاري از آلودگيها بوده و بتوان آن را بدون اينکه اثر سويي روي گياه بگذارد ضد عفوني نمود .
گوجه فرنگي را مي توان داخل بسترهايي در خاک کف گلخانه کشت نمود . خاکي که براي اين منظور استفاده مي شود بايد پوک ، قوي و بافت آن شني يا شني لومي بوده و زهکشي در آن بخوبي انجام گيرد . علاوه بر خاک محيط کشت هاي ديگري که در پرورش گوجه فرنگي گلخانه اي استفاده مي شود عبارتند از :
1 ) محيط کشت بذر
از آنجا که پس از جوانه زدن بذر ، بوته هاي گوجه فرنگي در گلدانهاي ديگري نشاء مي شوند لذا براي کشت بذر به مواد غذايي چنداني احتياج نيست . در اين رابطه فرمول 1 براي تهيه محيط کشت بذر توصيه مي گردد :
فرمول 1 : لوم 2 قسمت به علاوه 1 قسمت پت به علاوه 1 قسمت ماسه که به هر پيمانه 45 گرم سوپر فسفات و 24 گرم سنگ آهک اضافه مي شود .
2 ) محيط کشت نشاء
پس از جوانه زدن بذور ، نباتات جوان را در داخل گلدان و يا جعبه هاي مخصوص نشاء مي کنند . از اين مرحله به بعد گياه حداکثر 10 تا 12 هفته و 6 تا 7 هفته و يا حتي براي محصولات ديررس زماني کوهتاتر در گلدانها نگهداري مي شوند . فرمول 2 براي محيط کشت نشاء پيشنهاد مي گردد :
فرمول 2 : 7 قسمت لوم به علاوه 3 قسمت پت به علاوه 2 قسمت ماسه که به هر پيمانه 24 گرم سنگ آهک و 120 گرم کود اضافه مي شود .
3 ) محيط کشت براي پرورش نبات
به منظور پرورش گوجه فرنگي در گلدان ، کيسه هاي پلاستيکي ، تغارهاي پلاستيکي و غيره از فرمول 3 استفاده مي شود .
فرمول 3 : 7 قسمت لوم به علاوه 3 قسمت پت به علاوه 2 قسمت ماسه که به هر پيمانه حدود 45 گرم سنگ آهک و 240 گرم کود اضافه مي شود .
4 ) محيط کشت براي پرورش گوجه فرنگي به روش هايدروپونيک
در اين روش محيط کشت را معمولا از موادي مانند پيت موس ، خاک اره و يا محلوط ورمي کوليت به نسبت مساوي از نظر حجم تهيه مي نمايند . چنانچه ورمي کوليت در اختيار نبود پرليت را مي توان به نسبت 50 درصد جايگزين آن نمود . ضمنا سنگ آهک دولوميت و سنگ گچ به مقدار 6 تا 9 کيلوگرم در متر مکعب با هريک مواد فوق پيشنهاد مي گردد .
خاک اره به دليل وزن سبک ، عاري از آلودگي و سهولت در جابجايي يکي از بهترين محيط کشتهايي است که براي پرورش گوجه فرنگي در گلخانه به روش هايدروپونيک استفاده مي شود . خاک اره هاي نرم در مقايسه با خاک اره هايي که دانه هاي آن درشت است ترجيح داده مي شود ولي بايد توجه داشت که درجه ريزي خاک اره نبايد به ترتيبي باشد که در اثر آبياري فشرده شده و مانع زهکشي گردد . علاوه بر محيط کشتهايي که در بالا اشاره شد براي پرورش گوجه فرنگي به روش هايدروپونيک از پوست صنوبر ، ماسه ، سنگريزه به قطر يک سانتي متر ، مخلوط ماسه و پيت و مخلوط خاک اره و ماسه استفاد مي گردد . از آنجا که از مخلوط خاک اره و ماسه رطوبت به طور جانبي پخش مي شود خاک اره به تنهايي ترجيح داده مي شود .
گلخانه پرورش گوجه فرنگي :
از عوامل مهمي که در پرورش گوجه فرنگي گلخانه اي بايد مورد توجه قرار گيرد داشتن يک گلخانه مناسب است . تامين حرارت ، تهويه و همچنين آبرساني در گلخانه از نکاتي مي باشد که هنگام ساختن گلخانه بايد مورد مطالعه دقيق قرار گيرد .
ساختمان گلخانه
به منظور پرورش گوجه فرنگي از انواع گلخانه ها ( پلاستيکي يا شيشه اي ) در اشکال مختلف مي توان استفاده نمود . اسکلت اين گلخانه ها از چوب و فلز و احتمالا قسمتي از ديوارهاي آن از آجر يا سيمان ساخته مي شود . گلخا نها هايي که ديواره هاي آنها کاملا از شيشه و يا پلاستيک انتخاب شود نفوذ حرارت و نور در روزهاي آفتابي به داخل گلخانه افزايش داشته ولي بعد از غروب آفتاب حرارت بيشتري را از دست مي دهند . هر چند که هزينه تامين حرارت گلخانه هاي تمام شيشه اي خصوصا در مناطق سردسير سنگين مي باشد ولي شاغلين اين حرفه به دليل استفاده از نور بيشتر ، از اين گلخانه ها استفاده مي کنند .
چنانچه در تهيه اسکلت گلخانه چوب به کار رود لازم است که از تخته هاي محکم استفاده کرده و آنها را با مواد شيميايي مناسب آغشته نمود . اسکلت گلخانه بهخصوص اسکلتهاي چوبي را بايد به وسيله رنگهاي روشني که نور را منعکس مي نمايند رنگ آميزي کرد . براي اسکلت اين گلخا نه ها که در ابعاد و اشکال مختلف ساخته مي شوند مي توان از لوله هاي فلزي توخالي و ميله هاي گرد توپر استفاده کرد که ساده ترين آن طح نيم استوانه اي ( Quonset ) مي باشد . پوشش گلخانه را علاوه بر شيشه مي توان از پلي اتيلن و فايبرگلاس نيز تهيه کرد . در مناطقي که سرد است دو لايه کردن پلي اتيلن به حفظ حرارت داخل گلخانه کمک مي کند . گلخا نه هاي پلاستيکي در مقايسه با گلخا نه هاي شيشه اي ، در شب حرارت کمتري را در خود نگهداري مي کنند .
نکته ديگري که در ساخت اين گلخانه ها بايد مورد توجه قرار گيرد ارتفاع گلخانه است . گوجه فرنگي گياهي است که اگر خوب پرورش يابد از رشد طولي قابل توجهي برخوردار خواهد بود . بنابراين در صورتيکه هدف برداشت محصول خوب باشد ، به دليل محدود بودن سطح گلخانه بايد از ارتنفاع گلخانه استفاده کرد و به همين منظور گلخانه هاي پرورش گوجه فرنگي را بايد با ارتفاع زياد احداث نمود .
نکاتي که در تهيه گلخانه گوجه فرنگي بايد مورد توجه قرار گيرد عبارتند از :
- گلخانه طوري ساخته شود که از سقف آن قطرات آب ريزش نکند .
- تهويه در آن به خوبي انجام شود . مسئله اي که در فصل تابستان حائز اهميت است .
- گلخانه بايد داراي سيستم حرارتي مناسب باشد که حرارت مورد نياز گوجه فرنگي تامين گردد .
- به دليل نياز قابل توجه گوجه فرنگي به آب ، گلخانه بايد داراي آب کافي باشد .
- از نوع سيستم حرارتي استفاده شود که سرويس خدماتي مربوطه در دسترس باشد .
- محل احداث گلخانه حتي الامکان دور از سايه درختان و ساختمانها باشد . جهت ساختمان گلخانه شمالي ـ جنوبي بوده و رديفهاي کاشت نيز شمالي و جنوبي در نظر گرفته شوند .
- محل احداث گلخانه مجهز به برق باشد .
- از ديوار شمالي گلخانه که مجهز به پنکه است به فاصله حدود 5/8 متر مانعي وجود نداشته باشد .
- به منظور احداث چندين گلخانه نزديک هم فاصله هر گلخانه حدود 5/4 متر در نظر گرفته شود .
- يکي از نکاتي که در گلخانه ها مطرح است و بايد مورد توجه قرار گيرد مسئله بهداشتي بودن محيط گلخانه مي باشد . معمولا پس از برداشت محصول گوجه فرنگي مازاد آن را از گلخانه خارج نموده سپس سقف ، ديواره ها ، وسائل حرارتي و تهويه ، کف گلخانه ، بسترها و گلدانها و به طور کلي تمام اشياء موجود در گلخانه را به وسيله آب تميز کنند . به منظور ضد عفوني گلخانه و وسايل و ادوات موجود در آن مي توان از محلولهاي پاک کننده شيميايي يا محلول 1 به 25 فرمالين استفاده کرد که در اينصورت قبل از کاشت نشاء هواي گلخانه را بايد کاملا تعويض نمود.
تهويه
ساده ترين سيستم تهويه در گلخانه هاي گوجه فرنگي ، نصب پنجره مي باشد که بايد تعداد و اندازه آنها متناسب با حجم گلخانه بوده و در جهات مناسب ديواره هاي گلخانه تعبيه نمود . کانالهاي پلاستيکي که در طول گلخانه از سقف آويزان شده و از يکطرف توسط پنکه هواي تازه به داخل آن هدايت مي شود يکي ديگر از روشهاي مناسب تهويه به شمار ميرود . در اين روش معمولا پنکه هاي تخليه هوا باعث خارج شدن هواي گرم گلخانه شده که به جاي آن هواي تازه از سوراخهاي کانال پلاستيکي داخل گلخانه مي گردد .
استفاده از حرارت مصنوعي در گلخانه
براي گرم کردن گلخانه منابع حرارتي مختلف مانند برق ، نفت ، گازوئيل ، چوب و آب گرم وجود دارد که بسته به هزينه از هرکدام مي توان در مناطق گوناگون استفاده نمود . سيستمي که براي گرم کردن گلخانه ها در نظر گرفته مي شود بايد حرارت لازم را تامين کرده و از آنجا که کنترل درجه حرارت در اين گلخانه ها به خصوص انواع پلاستيکي آن نياز به دقت زياد دارد استفاده از سيستم خودکار مناسبتر مي باشد . گرم کردن گلخانه به وسيله لوله هاي آب گرم و يا کانالهاي پلاستيکي که بين رديفهاي گوجه فرنگي قرار ميگيرد ترجيح داده مي شود زيرا ضمن کاهش رطوبت اطراف بوته ها ، حرارت بيشتري توليد مي کند .
آبرساني
علاوه بر آبياري دستي به وسيله شلنگ که يک روش ساده محسوب مي شود مي توان از آبياري قطره اي در گلخانه هاي پرورش گوجه فرنگي نيز استفاده نمود . اين روش ضمن کنترل يکنواخت رطوبت خاک ، برنامه آبرساني را سهل تر کرده و نيازمنديهاي مربوط به آب و کارگر را کاهش خواهد داد . آبياري قطره اي ممکن است انواع مختلف داشته باشد که در زير به يک نوع آن اشاره مي شود .
در اين روش لوله اصلي ، آب را به داخل لوله هاي هدايت کننده اي که داراي سوراخهايي به قطر 035/0 اينچ مي باشند رسانيده سپس توسط شلنگهاي بسيار نازکي به قطر 045/0 تا 036/0 اينچ آب به داخل گلدان و يا در بستر کنار بوته ها منتقل خواهد شد . به منظور پخش يکنواخت آب بايد طول لوله هاي هدايت کننده و قطر آن با فاصله بين سوراخها و فشار آب تناسب داشته باشد . ضمنا لوله هاي هدايت کننده بايد طوري نصب شوند که شيب آنها به طرف بالا قرار نگيرد .
اين سيستم آبياري که براي پرورش گوجه فرنگي در گلدان بسيار مناسب مي باشد نياز به پمپهايي براي به جريان انداختن آب در لوله ها دارد که بايد ظرفيت آن متناسب با تعداد لوله هاي هدايت کننده آب و سوراخهاي آن تعيين شود .
آبياري قطره اي در روشهاي هايدروپونيک که محلول غذايي از روي بستر در اختيار گياه قرار مي گيرد مورد استفاده هاي فراواني دارد .
منبع : sajadbadiei.blogfa.com
مطالب مرتبط :
مختصری در مورد پرورش توت فرنگی
برچسبها : پرورش - گوجه - فرنگی
2 
